คัมภีร์ไวยากรณ์รูปถูกกระทำ 受身形 (Passive Form) 2026: ปลดล็อก 'れる/られる' และ 'ถูกกระทำแบบเดือดร้อน'
เคยสงสัยไหมครับว่าทำไมคนญี่ปุ่นถึงพูดว่า "ถูกฝนตกใส่" (雨に降られた) หรือ "ถูกชม" (褒められた)? ในภาษาไทยเราคุ้นเคยว่าคำว่า "ถูก/โดน" ต้องเป็นเรื่องแย่ๆ เท่านั้น แต่ในภาษาญี่ปุ่น 受身形 (Ukemi) เป็นเครื่องมือทางจิตวิทยาที่สะท้อนว่า "ใครกำลังรู้สึกอย่างไรจากการกระทำนั้น" บทเรียนนี้ YUI & YUTO เซนเซ จะพาคุณเจาะลึกตั้งแต่กฎการผันกริยา 3 กลุ่ม ไปจนถึง 4 รูปแบบการใช้จริงที่ออกสอบ JLPT N4-N3 ทุกปีครับ!
💡 สรุปหัวใจสำคัญของรูปถูกกระทำ (受身形 30-Second Summary)
- กลุ่ม 1: ตัดเสียงท้ายแถว -u เปลี่ยนเป็นแถว -a แล้วเติม れる (-reru) (เช่น 書く → 書かれる)
- กลุ่ม 2: ตัด る (-ru) ออก แล้วเติม られる (-rareru) (เช่น 食べる → 食べられる)
- กลุ่ม 3: する → される | 来る (くる) → 来られる (こられる)
- ผู้กระทำ: ชี้ด้วยคำช่วย に (ni) (หรือ によって ในกรณีผลงาน/ประวัติศาสตร์)
- จุดเด่นเฉพาะภาษาญี่ปุ่น: มี 迷惑の受身 (ถูกกระทำแบบเดือดร้อน) นำอกรรมกริยามาผันเพื่อแสดงความทุกข์ใจของผู้พูด!
1. กฎการผันกริยา 3 กลุ่มเป็นรูปถูกกระทำ (Conjugation Rules)
การผันกริยาเป็นรูปถูกกระทำเป็นพื้นฐานที่สำคัญที่สุดครับ กริยาที่ผันเป็นรูปถูกกระทำแล้ว ทุกตัวจะมีพฤติกรรมเหมือน กริยากลุ่ม 2 (Ru-verb) เสมอ! แปลว่าหากต้องการทำเป็นรูปสุภาพ ก็เปลี่ยน れる/られる เป็น れます/られます ได้ทันทีครับ
⚠️ จุดหลอกข้อสอบ JLPT N4: กลุ่ม 2 รูปถูกกระทำ vs รูปสามารถ
สังเกตไหมครับว่ากริยากลุ่ม 2 เช่น 食べられる (taberareru) หรือ 見られる (mirareru) หน้าตาเหมือนกันเป๊ะระหว่าง รูปถูกกระทำ (ถูกกิน/ถูกดู) กับ รูปสามารถ (กินได้/ดูได้)!
วิธีแยกแยะ: ให้ดูที่ "คำช่วย" ครับ!
• หากเป็นรูปถูกกระทำ ผู้กระทำจะตามด้วยคำช่วย に เช่น 「弟にケーキを食べられた」 (ถูกน้องชายแย่งกินเค้กไป)
• หากเป็นรูปสามารถ สิ่งที่ทำได้จะตามด้วยคำช่วย が เช่น 「辛い料理が食べられる」 (สามารถกินอาหารเผ็ดได้)
2. เจาะลึก 4 รูปแบบการใช้งานจริงของ 受身形
ในภาษาญี่ปุ่น รูปถูกกระทำไม่ได้มีแค่แบบ "ฉันถูกตี" เท่านั้น แต่จำแนกออกเป็น 4 รูปแบบหลักที่มีโครงสร้างและความรู้สึกแตกต่างกันอย่างสิ้นเชิง ดังนี้ครับ:
โครงสร้าง: [ผู้ถูกกระทำ] は [ผู้กระทำ] に [กริยาถูกกระทำ]
ประธานได้รับผลจากการกระทำของคนอื่นโดยตรง ใช้ได้ทั้งใน แง่บวก (ได้รับคำชม/ความช่วยเหลือ) และ แง่ลบ (ถูกด่า/ถูกว่ากล่าว) ครับ
โครงสร้าง: [เจ้าของ] は [ผู้กระทำ] に [สิ่งของ/อวัยวะ] を [กริยาถูกกระทำ]
ระวังจุดนี้ให้ดีครับ! คนไทยมักเผลอพูดว่า "私の足が踏まれた" (เท้าของฉันถูกเหยียบ) ซึ่งคนญี่ปุ่นจะรู้สึกว่าแปลกมาก เพราะประธานต้องเป็น "ตัวเรา" ที่รู้สึกเจ็บปวด จึงต้องแต่งเป็น 「私は〜に足を踏まれた」 ครับ!
โครงสร้าง: [ผู้เดือดร้อน] は [ต้นเหตุ] に [อกรรมกริยาผันรูปถูกกระทำ]
นี่คือเสน่ห์และความลึกซึ้งของภาษาญี่ปุ่นครับ! ญี่ปุ่นสามารถนำ อกรรมกริยา (กริยาที่ไม่ต้องการกรรม เช่น ฝนตก, ร้องไห้, ตาย, มา) มาผันเป็นรูปถูกกระทำได้ เพื่อบอกว่า "สิ่งนั้นเกิดขึ้น แล้วทำให้ตัวฉันต้องลำบาก/เดือดร้อนใจอย่างมาก" ภาษาไทยไม่มีไวยากรณ์นี้ตรงๆ จึงต้องแปลว่า "ถูก...ใส่จนเดือดร้อน" ครับ
โครงสร้าง: [สิ่งของ/เหตุการณ์] が/は [กริยาถูกกระทำ] (โดย [บุคคล] によって)
ใช้ในข่าว บทความวิชาการ หรือการรายงานประวัติศาสตร์ ที่ประธานไม่ใช่คน แต่เป็นตึก สิ่งประดิษฐ์ หรือการประชุม โดยไม่เน้นว่าใครเป็นคนทำ หรือหากต้องการระบุผู้สร้าง/ผู้ค้นพบ จะใช้คำช่วย によって (โดย...) ครับ
3. กฎเหล็กการเลือกใช้คำช่วย: に vs から vs によって
📌 คำช่วย に (มาตรฐานทั่วไป)
ใช้ระบุ "บุคคลผู้กระทำ" ในกรณีทั่วไป ทั้งการถูกตี ถูกชม ถูกเหยียบเท้า หรือถูกฝนตกใส่ เช่น 先生に褒められた, 犬に噛まれた (ถูกหมากัด)
📌 คำช่วย から (รับสิ่งของ/องค์กร)
ใช้เมื่อได้รับสิ่งของ ข้อมูล หรือการเชิญชวนจาก "องค์กร โรงเรียน หรือกลุ่มคน" สามารถใช้ から แทน に ได้ เช่น 大学から推薦された (ได้รับการเสนอชื่อจากมหาวิทยาลัย)
📌 คำช่วย によって (ผู้สร้างสรรค์)
ใช้ระบุผู้สร้างสรรค์ที่มีชื่อเสียง ในผลงานชิ้นเอก สิ่งปลูกสร้าง หนังสือ หรืองานวิจัย เช่น 『坊っちゃん』は夏目漱石によって書かれた (เขียนขึ้นโดยนัตสึเมะ โซเซกิ)
4. บทสนทนาจำลองในชีวิตจริง: YUI & YUTO Roleplay
ลองมาดูการสนทนาของ YUTO ที่ไปทำงานพิเศษแล้วเจอเรื่องวุ่นๆ จนต้องใช้รูปถูกกระทำทั้งวันดูครับ!
🎯 แบบทดสอบวัดระดับความเข้าใจ (Interactive Quiz: 3 ข้อ)
ทดสอบดูว่าคุณเข้าใจกฎการผันและการใช้คำช่วยของรูปถูกกระทำดีแค่ไหน! เลือกคำตอบที่ถูกต้องที่สุด:
5. คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับรูปถูกกระทำ (FAQ)
Q1: รูปถูกกระทำในภาษาญี่ปุ่น ใช้กับเรื่องดีๆ ได้จริงหรือ? ต่างจากภาษาไทยยังไง?
จริงแท้แน่นอนครับ! ในภาษาไทย คำว่า "ถูก/โดน" มักให้ความรู้สึกเชิงลบ (เช่น โดนด่า ถูกชน) แต่ในภาษาญี่ปุ่น 受身形 เป็นเพียงการเปลี่ยนมุมมองให้ "ผู้รับผล" กลายเป็นประธาน ดังนั้นจึงใช้กับเรื่องน่าดีใจได้สบายมาก เช่น 「社長に推薦された」(ได้รับการเสนอชื่อจากท่านประธาน) หรือ 「みんなに応援された」(ได้รับการส่งเสียงเชียร์จากทุกคน) ครับ
Q2: ระหว่าง「雨に降られた」กับ「雨が降った」ให้ความรู้สึกต่างกันอย่างไร?
ต่างกันตรง "ความรู้สึกลำบากใจ" ครับ! ถ้าพูดว่า 「昨日、雨が降った」 เป็นเพียงการรายงานข้อเท็จจริงตามธรรมชาติว่าเมื่อวานมีฝนตก แต่ถ้าพูดว่า 「昨日、雨に降られた」 จะสื่อทันทีว่า ตัวฉันกำลังอยู่ข้างนอก แล้วฝนตกลงมาใส่ฉันจนฉันเปียก เลอะเทอะ หรือเดือดร้อนใจอย่างมากครับ
Q3: สามารถใช้รูปถูกกระทำกับสิ่งของที่เป็นสัตว์เลี้ยงได้ไหม เช่น แมวกินปลา?
ได้ครับ! และเป็นรูป 持ち主の受身 (สิ่งของของฉันถูกกระทำ) ที่นิยมใช้มาก เช่น 「猫に魚を食べられた」(ฉันโดนแมวแย่งกินปลาไป) หรือ 「犬に手を噛まれた」(ฉันโดนสุนัขกัดมือ) สังเกตว่าประธานยังคงเป็นตัวเรา (私は) เสมอครับ
Q4: รูปถูกกระทำ (受身形) กับรูปยกย่อง (尊敬語) ของกริยากลุ่ม 1 และ 2 หน้าตาเหมือนกัน มีวิธีแยกไหม?
ในภาษาญี่ปุ่นขั้นสูง (ระดับ N3 ขึ้นไป) รูป れる/られる สามารถใช้เป็น รูปยกย่องสุภาพ (尊敬語) ได้ด้วยครับ! วิธีแยกแยะคือ: หากประธานเป็นผู้ใหญ่ที่เราเคารพ แล้วทำกริยานั้นเอง จะเป็นรูปยกย่อง เช่น 「部長はもう帰られました」(หัวหน้ากลับบ้านไปแล้วค่ะ) สังเกตว่าจะไม่มีคำช่วย に ชี้คนอื่น แต่ถ้าเป็นรูปถูกกระทำ ประธานจะเป็นผู้รับผล และมักมีคนอื่นกระทำใส่ครับ