วิธีเขียนเอกสารปรับปรุงภาษีสิ้นปี (Nenmatsu Chosei) สำหรับคนไทยที่ทำงานในญี่ปุ่น

1. การปรับปรุงภาษีสิ้นปี (Nenmatsu Chosei) คืออะไร? ทำไมเราต้องเขียน?

สำหรับเพื่อนๆ คนไทยที่ทำงานเป็นพนักงานบริษัท (正社員 - Seishain), พนักงานสัญญาจ้าง (契約社員 - Keiyaku Shain) หรือแม้กระทั่งพนักงานพาร์ทไทม์ (アルバイト - Arubaito) ในญี่ปุ่น เมื่อเข้าสู่เดือนพฤศจิกายนของทุกปี ฝ่ายบุคคล (HR) ของบริษัทจะส่งเอกสารภาษาญี่ปุ่นปึกใหญ่มาให้เรากรอก เอกสารเหล่านี้แหละค่ะที่เรียกว่า "เน็นมัตสึ โจเซ" (年末調整 - Nenmatsu Chosei) หรือ การปรับปรุงภาษีสิ้นปี

ทำไมถึงต้องทำขั้นตอนนี้? เพราะในแต่ละเดือน บริษัทจะทำการหักภาษีเงินได้ (所得税 - Shotokuzei) จากเงินเดือนของเราแบบ "ประมาณการ" (源泉徴収 - Gensen Choushuu) ซึ่งมักจะเป็นตัวเลขที่สูงกว่าภาษีที่เราต้องจ่ายจริงเล็กน้อยค่ะ เมื่อถึงปลายปี รัฐบาลญี่ปุ่นเปิดโอกาสให้เรานำข้อมูลค่าลดหย่อนต่างๆ เช่น ค่าประกันชีวิต ประกันสังคม หรือ ค่าลดหย่อนเลี้ยงดูครอบครัว (扶養控除 - Fuyou Koujou) มารวมคำนวณใหม่ เพื่อคิดภาษีที่แท้จริงของปีนั้นๆ

ผลลัพธ์ก็คือ คนส่วนใหญ่ที่กรอกเอกสารนี้อย่างถูกต้องจะ "ได้รับเงินภาษีที่จ่ายเกินไปคืนมา" ในสลิปเงินเดือนรอบเดือนธันวาคมหรือมกราคมถัดไปค่ะ! (ภาษาญี่ปุ่นเรียกเงินคืนนี้ว่า 還付金 - Kanpukin) แต่ถ้าคุณไม่ยอมกรอก หรือกรอกผิด คุณก็จะไม่ได้รับเงินส่วนนี้คืน และอาจต้องเสียภาษีแพงเกินความจริงอีกด้วยค่ะ

2. เอกสารหลัก 3 ใบที่ต้องกรอกและวิธีลงข้อมูลอย่างละเอียด

ในชุดเอกสารการปรับปรุงภาษีสิ้นปีจะประกอบด้วยเอกสาร 3 ใบหลักๆ หน้าตาอาจจะดูซับซ้อนแต่ถ้าเข้าใจโครงสร้างแล้วเขียนตามได้ไม่ยากเลยค่ะ:

ใบที่ 1: ใบขอลดหย่อนภาษีผู้เสียภาษีและผู้มีสิทธิ์หักลดหย่อนทั่วไป (扶養控除等申告書)

เอกสารใบนี้สำคัญที่สุดสำหรับคนต่างชาติค่ะ เพราะเป็นใบที่ใช้ระบุข้อมูลส่วนตัวของเราและระบุว่าเรามี "คนในครอบครัวที่ต้องเลี้ยงดู" (Dependents) หรือไม่ ไม่ว่าจะเป็นสามีภรรยา ลูก พ่อแม่ หรือญาติพี่น้อง ทั้งที่อาศัยอยู่ในญี่ปุ่นและที่อยู่ประเทศไทยค่ะ

• ส่วนบนสุด (Header): กรอกชื่อภาษาอังกฤษสะกดตามหน้าพาสปอร์ต, วันเกิด, ที่อยู่ปัจจุบันในญี่ปุ่นเป็นภาษาญี่ปุ่น และเลขหมายประจำตัว My Number (12 หลัก) ของคุณ
• ส่วน A (บล็อกสามี/ภรรยา): กรอกข้อมูลคู่สมรสในกรณีที่มีรายได้ต่ำกว่าเกณฑ์กำหนด
• ส่วน B (บล็อกผู้พึ่งพิงอายุตั้งแต่ 16 ปีขึ้นไป): นี่คือที่ที่คนไทยใช้กรอกชื่อพ่อแม่หรือญาติที่อยู่ประเทศไทย เพื่อนำมาหักลดหย่อนภาษีค่ะ

ใบที่ 2: ใบขอปรับปรุงการลดหย่อนภาษีขั้นพื้นฐานและคู่สมรส (基礎控除・配偶者控除等申告書)

ใบนี้เป็นใบที่คำนวณจำนวนเงินลดหย่อนภาษีขั้นพื้นฐานสำหรับทุกคน (ทุกคนในญี่ปุ่นมีสิทธิ์หักลดหย่อนขั้นพื้นฐานตามรายได้) โดยสิ่งที่เราต้องกรอกคือ:

• กรอกข้อมูลรายได้คาดการณ์ (見積額 - Mitsumorigaku) ของตัวเราเองในปีนี้ (รวมโบนัสและโอทีทั้งหมด)
• คำนวณและกรอกรหัสประเภทรายได้ตามตารางที่แนบมาในเอกสาร (เจ้าหน้าที่จะช่วยแนะนำสูตรคำนวณเบื้องต้นให้)

ใบที่ 3: ใบขอลดหย่อนภาษีเบี้ยประกันภัย (保険料控除申告書)

หากคุณสมัครประกันชีวิต (Life Insurance), ประกันสุขภาพเอกชน (Medical Insurance) หรือประกันบำนาญ (Pension Insurance) ในประเทศญี่ปุ่น คุณสามารถนำใบเสร็จรับเงินเบี้ยประกันที่บริษัทประกันส่งมาให้ที่บ้านช่วงเดือนตุลาคม (控除証明書 - Koujo Shoumeisho) มาแนบติดกับใบนี้เพื่อขอลดหย่อนภาษีเพิ่มได้ค่ะ

3. กฎเหล็กสำคัญ! การลดหย่อนภาษีครอบครัวที่ประเทศไทย (Overseas Dependents)

คนไทยส่วนใหญ่ที่ทำงานในญี่ปุ่นมักจะส่งเงินกลับไปให้คุณพ่อคุณแม่หรือครอบครัวที่ไทย ซึ่งระบบภาษีญี่ปุ่นอนุญาตให้เรานำ "ญาติที่อยู่ต่างประเทศ" มาหักลดหย่อนภาษีเพื่อประหยัดภาษีได้สูงสุดหลายแสนเยนต่อปีเลยค่ะ! ทว่า มีเงื่อนไขและเอกสารที่ต้องใช้เข้มงวดมากๆ ดังนี้ค่ะ:

เงื่อนไขความสัมพันธ์ของญาติ

ญาติที่จะนำมาหักลดหย่อนภาษีได้ต้องเป็นญาติสายเลือดตรงภายใน 6 ลำดับขั้น หรือญาติผ่านการแต่งงานภายใน 3 ลำดับขั้น (ส่วนใหญ่คือ พ่อ, แม่, ลูก, สามี, ภรรยา, พี่น้องแท้ๆ)

กฎใหม่ตั้งแต่ปี 2023: เกณฑ์อายุและยอดเงินโอน 380,000 เยน

รัฐบาลญี่ปุ่นได้ปรับเกณฑ์การลดหย่อนผู้พึ่งพิงในต่างประเทศ โดยกำหนดว่า หากผู้พึ่งพิงมีอายุระหว่าง 30 ปีขึ้นไป แต่ไม่ถึง 70 ปี บุคคลนั้นจะสามารถนำมาหักลดหย่อนภาษีได้ก็ต่อเมื่อ "เราต้องมียอดส่งเงินไปให้บุคคลนั้นโดยตรงไม่ต่ำกว่า 380,000 เยนต่อปี" ค่ะ!

⚠️ ข้อยกเว้น: หากญาติคนนั้นเป็นนักศึกษาต่างชาติ, คนพิการ หรือผู้ที่ได้รับเงินช่วยเหลือเพื่อการลงทุนจัดหาที่อยู่อาศัย ไม่จำเป็นต้องถึงเกณฑ์ 380,000 เยน แต่ต้องมีเอกสารรับรองคุณสมบัตินั้นๆ ยื่นแสดงค่ะ

เอกสารสำคัญที่ต้องแนบส่งบริษัท (ขาดไม่ได้เด็ดขาด!)

1. เอกสารแสดงความสัมพันธ์ (親族関係書類): เช่น ทะเบียนบ้านไทย หรือสูติบัตร (ใบเกิด) ของเราที่มีชื่อพ่อแม่ระบุอยู่ เอกสารนี้ต้องเป็นภาษาอังกฤษหรือแนบใบแปลภาษาญี่ปุ่น (แปลเองได้และเซ็นชื่อรับรองค่ะ)
2. เอกสารการส่งเงิน (送金関係書類): ใบเสร็จการโอนเงินต่างประเทศจากสถาบันการเงินที่รัฐบาลญี่ปุ่นรับรอง (เช่น SBI Remit, TransferWise/Wise, Western Union)
   ⚠️ กฎสำคัญที่สุด: "ใบเสร็จต้องระบุชื่อผู้รับเงินสะกดตรงกับชื่อญาติที่เรากรอก และต้องโอนแยกทีละบุคคล" เช่น หากต้องการลดหย่อนทั้งพ่อและแม่ คุณต้องทำการโอนเงินแยกเป็น 2 ยอดไปยังชื่อของพ่อและชื่อของแม่แยกกันชัดเจน ห้ามโอนรวมกันไปให้คนใดคนหนึ่งเด็ดขาดค่ะ!

4. ขั้นตอนหากยื่นเอกสารไม่ทันกำหนดส่งของบริษัท

บางครั้งบริษัทอาจกำหนดส่งเอกสารปรับปรุงภาษีเร็วมาก (ประมาณกลางเดือนพฤศจิกายน) ทำให้คุณยังโอนเงินกลับไทยไม่ครบ 380,000 เยนของปีนั้น หรือยังไม่ได้เอกสารยืนยันความสัมพันธ์จากไทย ไม่ต้องตกใจไปนะคะ! คุณมีวิธีแก้ปัญหาดังนี้ค่ะ:

ให้แจ้งฝ่ายบุคคลของบริษัทว่าขอยื่นเรื่องภาษีด้วยตนเองในภายหลัง จากนั้นในเดือนกุมภาพันธ์ถึงมีนาคมปีถัดไป ให้คุณนำเอกสารรายได้ประจำปี (源泉徴収票 - Gensen Choushuushou) ที่บริษัทออกให้ไปยื่นเรื่อง "ยื่นภาษีเงินได้ด้วยตัวเอง" (確定申告 - Kakutei Shinkoku) ณ กรมสรรพากร (税務署 - Zeimusho) ประจำพื้นที่ที่คุณอาศัยอยู่แทนได้ค่ะ โดยสามารถแนบหลักฐานการโอนเงินที่ครบถ้วนไปยื่นในขั้นตอนนี้เพื่อรับเงินคืนย้อนหลังได้เช่นกันค่ะ

YUI & YUTO เซนเซ

ทีมงานผู้เชี่ยวชาญการสอนภาษาญี่ปุ่นและแนะนำการใช้ชีวิตในญี่ปุ่นเพื่อคนไทย มุ่งมั่นช่วยให้คนไทยใช้ชีวิตในประเทศญี่ปุ่นได้อย่างราบรื่นและมีความสุขค่ะ!