สวัสดีค่ะทุกคน! พบกับ YUI และ YUTO เซนเซ อีกครั้งในคลาสไวยากรณ์ภาษาญี่ปุ่นนะคะ! วันนี้เราจะมาเจาะลึกเรื่อง "รูปถูกกระทำ (受け身 - Ukemi)" ซึ่งเป็นหนึ่งในไวยากรณ์ระดับ N4-N3 ที่สร้างความสับสนให้คนไทยมากที่สุดเรื่องหนึ่งเลยค่ะ
คนไทยหลายคนมักจะคิดว่ารูปถูกกระทำแปลว่า "ถูก..." เหมือนในภาษาไทย (เช่น ถูกด่า, โดนทำร้าย) แต่พอไปเจอประโยคภาษาญี่ปุ่นอย่าง 「先生に褒められました」 (ถูกครูชม) หรือ 「雨に降られました」 (ถูกฝนตกใส่) ก็เริ่มงงว่า ทำไมเรื่องดีๆ ถึงใช้รูปถูกกระทำ? หรือฝนตกลงมาจากฟ้า ทำไมถึงกลายเป็นคำกริยาที่มา "กระทำ" เราได้?
ในบทความนี้ YUI และ YUTO เซนเซ จะพาเพื่อนๆ ถอดรหัสโครงสร้างไวยากรณ์นี้แบบละเอียด ตั้งแต่ตารางผันกริยา 3 กลุ่ม, การแบ่งประเภท 3 แบบ, ความต่างจากภาษาไทย ไปจนถึงเทคนิคการทำข้อสอบ JLPT ให้ผ่านฉลุยค่ะ!
1. ตารางผันกริยาเป็นรูปถูกกระทำ (Ukemi Form Conjugation)
การผันกริยารูปถูกกระทำจะเปลี่ยนส่วนท้ายของกริยารูป Dictionary Form (รูปพจนานุกรม) ให้เป็น 〜れる / 〜られる ตามกลุ่มของคำกริยาดังนี้ค่ะ:
| กลุ่มกริยา | กฎการผัน (Conjugation Rule) | รูปพจนานุกรม (Dict) | รูปถูกกระทำ (Ukemi) | คำแปล |
|---|---|---|---|---|
| กลุ่มที่ 1 (五段) | เปลี่ยนเสียงแถว う (u) เป็นแถว あ (a) แล้วเติม れる (ถ้าลงท้ายด้วย う ให้เปลี่ยนเป็น わ + れる) |
書く (kaku) 話す (hanasu) 買う (kau) |
書かれる (kakareru) 話される (hanasareru) 買われる (kawareru) |
ถูกเขียน ถูกพูดถึง ถูกซื้อ |
| กลุ่มที่ 2 (一段) | ตัด る (ru) ออก แล้วเติม られる | 食べる (taberu) 見る (miru) 褒める (homeru) |
食べられる (taberareru) 見られる (mirareru) 褒められる (homerareru) |
ถูกกิน ถูกมอง / ถูกเห็น ถูกชม |
| กลุ่มที่ 3 (不規則) | เปลี่ยนรูปพิเศษ (Irregular) | する (suru) 来る (kuru) |
される (sareru) 来られる (korareru) |
ถูกทำ ถูกมา (มีคนมาหาจนเดือดร้อน) |
⚠️ จุดควรระวังในการผันกริยา!
- กริยากลุ่ม 1 ที่ลงท้ายด้วย う เช่น 買う (kau), 言う (iu), 洗う (arau) เวลาผันให้เปลี่ยนเป็น わ (wa) ไม่ใช่ あ (a) เช่น 買われる (kawareru), 言われる (iwareru)
- กริยากลุ่ม 2 รูปถูกกระทำ (食べられる) มีรูปเหมือนกับ "รูปสามารถ (Potential Form)" ดังนั้นต้องดูบริบทประโยคว่าหมายถึง "ถูกกิน" หรือ "กินได้" ค่ะ
2. เจาะลึกรูปถูกกระทำ 3 ประเภทหลักในภาษาญี่ปุ่น
ภาษาญี่ปุ่นแบ่งการใช้รูปถูกกระทำออกเป็น 3 ประเภทตามโครงสร้างและความหมาย ดังนี้ค่ะ:
2.1 直接受け身 (Chokusetsu Ukemi: รูปถูกกระทำโดยตรง)
โครงสร้าง: [ประธาน] は/が + [ผู้กระทำ] に + [กริยารูปถูกกระทำ]
คือการที่ประธานของประโยคโดนผู้กระทำทำสิ่งนั้นใส่โดยตรง ซึ่งอาจเป็นเรื่องดี (เช่น ชม, เชิญ) หรือเรื่องไม่ดี (เช่น ดุ, ตี) ก็ได้ค่ะ
私は先生に褒められました。
Watashi wa sensei ni homeramashita.
ฉันถูกครูชม (ฉันได้รับการเอ่ยวาจาชมเชยจากคุณครู)
弟は母にชิการะเระมะชิตะ (叱られました)。
Otouto wa haha ni shikararemashita.
น้องชายถูกคุณแม่ดุ
2.2 持ち物の受け身 (Mochimono no Ukemi: รูปถูกกระทำต่อสิ่งของส่วนตัว)
โครงสร้าง: [ประธาน] は/が + [ผู้กระทำ] に + [สิ่งของ] を + [กริยารูปถูกกระทำ]
ใช้เมื่อสิ่งของ ทรัพย์สิน หรืออวัยวะของประธานโดนคนอื่นทำบางอย่างใส่ ทำให้ประธานรู้สึกได้รับผลกระทบเดือดร้อนค่ะ
💡 เปรียบเทียบโครงสร้าง:
❌ 私の財布が泥棒に盗まれました。 (ฟังดูไม่เป็นธรรมชาติเมื่อเน้นความรู้สึกของผู้พูด)
⭕ 私は泥棒に財布を盗まれました。 ( Watashi wa dorobou ni saifu wo nusumaremashita. - ฉันถูกขโมยกระเป๋าสตางค์ไป)
2.3 迷惑の受け身 (Meiwaku no Ukemi: รูปถูกกระทำแสดงความเดือดร้อนทางอ้อม)
โครงสร้าง: [ประธาน] は/が + [ต้นเหตุ/ผู้กระทำ] に + [กริยารูปถูกกระทำ (รวมถึงกริยาอัตโนมัติ Intransitive)]
นี่คือจุดเด่นที่สุดของภาษาญี่ปุ่น! แม้ว่ากริยานั้นจะเป็นกริยาที่ไม่มีผู้ถูกกระทำตรงๆ (Intransitive Verbs) เช่น ฝนตก, เด็กร้องไห้, เพื่อนมาหา แต่ถ้าเหตุการณ์นั้น สร้างความลำบาก เดือดร้อน หรือรำคาญใจให้ประธาน คนญี่ปุ่นจะใช้รูปถูกกระทำทันทีค่ะ
昨日、雨に降られて、服がぬれてしまいました。
Kinou, ame ni furarete, fuku ga nurete shimaimashita.
เมื่อวานนี้ (ฉัน) ถูกฝนตกใส่ จนเสื้อผ้าเปียกโชกไปหมดเลย (สื่อว่าซวยและเดือดร้อนมาก)
電車で隣の人に足を踏まれました。
Densha de tonari no hito ni ashi wo fumaremashita.
บนรถไฟฟ้า (ฉัน) ถูกคนข้างๆ เหยียบเท้าเอา
3. บทสนทนาตัวอย่างในชีวิตประจำวัน (Dialogue in Real Life)
(คุณยุย สีหน้าดูไม่ค่อยดีเลยนะครับ เกิดอะไรขึ้นเหรอครับ?)
(จริงๆ แล้วเมื่อคืนนี้ ถูกคนห้องข้างๆ ส่งเสียงดังโวยวายจนดึก ทำให้ไม่ได้นอนเลยค่ะ...)
(ลำบากแย่เลยนะครับ! การใช้รูปถูกกระทำแสดงความเดือดร้อน 'Sawagareru' สื่อความรู้สึกเดือดร้อนได้อย่างชัดเจนมากครับ!)
4. 3 ความต่างสำคัญระหว่างคำว่า "ถูก" ในภาษาไทย กับ "受け身" ในภาษาญี่ปุ่น
1. ความรู้สึกบวก vs ลบ
ภาษาไทยคำว่า "ถูก" ใช้กับเรื่องแย่ๆ เท่านั้น (เช่น ถูกตี) ส่วนเรื่องดีใช้ "ได้รับ" แต่ภาษาญี่ปุ่นใช้ 受け身 ได้ทั้งเรื่องดี (褒められる - ถูกชม) และเรื่องแย่
2. การใช้กับกริยาไม่ต้องการกรรม (Intransitive)
ภาษาไทยไม่พูดว่า "ถูกฝนตก" หรือ "ถูกเด็กร้องไห้" แต่ภาษาญี่ปุ่นใช้ 雨に降られる / 赤ちゃんに泣かれる เพื่อแสดงอารมณ์ความเดือดร้อน
3. การใช้คำช่วย に vs によって
หากเป็นบุคคลทั่วไปใช้ に แต่หากเป็นเหตุการณ์ประวัติศาสตร์ การประดิษฐ์ หรือผลงานศิลปะสร้างโดยบุคคลสำคัญ จะใช้ によって (ni yotte) เช่น この本は夏目漱石によって書かれた。
5. แบบฝึกหัดวัดความเข้าใจ (Self-Check Quiz)
ข้อที่ 1: ประโยคใดต่อไปนี้แปลว่า "ฉันถูกเพื่อนแอบอ่านไดอารี่ (เดือดร้อน)" ได้ถูกต้องที่สุด?
ข้อที่ 2: กริยา 「来る (kuru)」 เมื่อผันเป็นรูปถูกกระทำ (Ukemi) จะได้รูปใด?
6. คำถามที่พบบ่อย (FAQ)
Q1: ทำไมภาษาญี่ปุ่นถึงใช้รูปถูกกระทำกับเรื่องดีๆ เช่น 先生に褒められました (ถูกครูชม)?
ในภาษาไทย คำว่า 'ถูก' มักใช้กับเรื่องเชิงลบ (เช่น ถูกด่า) แต่ในภาษาญี่ปุ่น รูปถูกกระทำ (直接受け身) สื่อถึงการที่ประธานเป็นผู้รับผลของการกระทำ ดังนั้นเมื่อครูชม ประธานรู้สึกได้รับเกียรติหรือได้รับผลนั้น จึงใช้ 褒められました ได้อย่างเป็นธรรมชาติค่ะ
Q2: 迷惑の受け身 (รูปถูกกระทำแสดงความเดือดร้อน) คืออะไร?
คือรูปถูกกระทำทางอ้อม โดยเหตุการณ์รอบตัวหรือการกระทำของผู้อื่น (รวมถึงปรากฏการณ์ธรรมชาติ เช่น ฝนตก) ส่งผลกระทบเชิงลบทำให้ประธานเดือดร้อน ลำบาก หรือรำคาญใจ เช่น 雨に降られました (ถูกฝนตกใส่จนเปียก/เดือดร้อน) ค่ะ
Q3: เมื่อไรควรใช้คำช่วย に (ni) และเมื่อไรควรใช้ によって (ni yotte)?
โดยทั่วไป ผู้กระทำที่เป็นบุคคลหรือสัตว์จะใช้คำช่วย に แต่หากเป็นประโยคเกี่ยวกับการสร้าง สิ่งประดิษฐ์ หรือการค้นพบโดยบุคคลสำคัญ/บุคคลที่มีชื่อเสียง เช่น 'โทรศัพท์ถูกประดิษฐ์โดยเบลล์' จะใช้ によって (ベルによって発明された) ค่ะ
7. สรุปความรู้และคำแนะนำจาก YUI & YUTO เซนเซ
รูปถูกกระทำ (受け身 - Ukemi) ไม่ใช่แค่เรื่องของการผันกริยาเท่านั้น แต่คือการสื่อสาร "มุมมองและความรู้สึก" ของคนญี่ปุ่นค่ะ! เมื่อเพื่อนๆ เข้าใจหลัก 3 ประการ (ถูกกระทำตรง, 持ち物の受け身, 迷惑の受け身) แล้ว จะช่วยให้ฟังคนญี่ปุ่นพูดได้เข้าใจลึกซึ้งยิ่งขึ้น และพูดภาษาญี่ปุ่นได้อย่างเป็นธรรมชาติเหมือนเจ้าของภาษาแน่นอนค่ะ!