สรุปไวยากรณ์บอสใหญ่
受身・使役・使役受身
ฉบับสมบูรณ์
ทลายกำแพงที่สูงที่สุดของการเรียนภาษาญี่ปุ่นระดับกลาง! อธิบายตรรกะการผันกริยารูปถูกกระทำ (Passive), รูปให้ทำ (Causative) และรูปถูกบังคับ (Causative-Passive) พร้อมแจกตารางโกง (Cheat Sheet) ให้สอบผ่านฉลุย
1. 受身形 (Ukemi) - รูปถูกกระทำ
受身 (Ukemi) คือการเปลี่ยนประธานของประโยคให้กลายเป็น "ผู้ถูกกระทำ"
จุดสำคัญที่คนไทยมักพลาดคือ ในภาษาญี่ปุ่น รูปถูกกระทำมักจะแฝงความรู้สึก "เดือดร้อน ลำบาก
หรือได้รับผลกระทบในแง่ลบ" (被害受身) เข้าไปด้วย
โครงสร้าง: [ผู้ถูกกระทำ] は/が [ผู้กระทำ] に V-られる
กฎการผันรูป 受身 (〜れる / 〜られる)
- G1: เปลี่ยนเสียง う เป็น あ + れる
書く (kaku) ➔ 書かれる (ถูกเขียน)
叱る (shikaru) ➔ 叱られる (ถูกดุ) - G2: ตัด る ทิ้ง + られる
食べる (taberu) ➔ 食べられる (ถูกกิน)
見る (miru) ➔ 見られる (ถูกมอง) - G3: Irregular
する ➔ される (ถูกทำ)
来る ➔ こられる (ถูกมา[หา])
ตัวอย่างประโยค (ความเดือดร้อน)
- 私は 犬に 手を 噛まれました。
(ฉันถูกหมากัดมือ - เดือดร้อน) - 私は 泥棒に パソコンを 盗まれた。
(ฉันถูกโจรขโมยคอมพิวเตอร์ไป) - 雨に 降られました。
(ถูกฝนตกใส่ = เจอฝนตกระหว่างทางเลยเปียก)
2. 使役形 (Shieki) - รูปให้ทำ / บังคับให้ทำ
使役 (Shieki) คือการเปลี่ยนประธานให้เป็น "ผู้ออกคำสั่ง /
ผู้ที่อนุญาต"
แปลว่า "A ให้ B ทำ..." หรือ "A บังคับให้ B ทำ..." ซึ่งคนพูด (A) จะมีอำนาจเหนือกว่าผู้กระทำ (B)
เช่น แม่กับลูก เจ้านายกับลูกน้อง
โครงสร้าง: [ผู้สั่ง/อนุญาต] は [ผู้ลงมือทำ] に/を V-せる
*ถ้าเป็นอกรรมกริยา ใช้ を | ถ้าเป็นสกรรมกริยา ใช้ に
กฎการผันรูป 使役 (〜せる / 〜させる)
- G1: เปลี่ยนเสียง う เป็น あ + せる
行く (iku) ➔ 行かせる (ให้ไป)
飲む (nomu) ➔ 飲ませる (ให้ดื่ม) - G2: ตัด る ทิ้ง + させる
食べる (taberu) ➔ 食べさせる (ให้กิน)
見る (miru) ➔ 見させる (ให้ดู) - G3: Irregular
する ➔ させる (ให้ทำ)
来る ➔ こさせる (ให้มา)
ตัวอย่างประโยค (บังคับ/อนุญาต)
- 母は 子供に 野菜を 食べさせました。
(แม่บังคับให้ลูกกินผัก - สกรรมกริยาใช้ に) - 先生は 学生を 走らせました。
(ครูให้นักเรียนวิ่ง - อกรรมกริยาใช้ を) - 母は 妹を 遊びに行かせました。
(แม่อนุญาตให้น้องสาวไปเที่ยวได้)
3. 使役受身形 (Shieki-Ukemi) - รูปถูกบังคับให้ทำ
使役受身 (Shieki-Ukemi) คือ "บอสใหญ่" ของไวยากรณ์ระดับกลาง! มันคือการเอารูปให้ทำ
(Shieki) และรูปถูกกระทำ (Ukemi) มารวมร่างกัน
แปลว่า "ประธานถูกคนอื่น(ที่มีอำนาจเหนือกว่า) สั่งให้ทำ
ในสิ่งที่ตัวเองไม่อยากทำเลยสักนิด!" แฝงความรู้สึกไม่พอใจหรือฝืนใจอย่างรุนแรง
โครงสร้าง: [ผู้ถูกบังคับ] は [คนสั่ง] に V-させられる
กฎการผัน (รูปเต็ม vs รูปย่อ)
กลุ่ม 1 สามารถใช้ "รูปย่อ" (〜される) เพื่อให้พูดง่ายขึ้นได้ ซึ่งคนญี่ปุ่นนิยมใช้รูปย่อมากกว่ามาก!
- G1: เปลี่ยน う เป็น あ + される (ย่อ)
書く ➔ 書かされる (ถูกบังคับให้เขียน)
飲む ➔ 飲まされる (ถูกบังคับให้ดื่ม)
*ยกเว้นคำที่ลงท้ายด้วย す ต้องใช้รูปเต็ม: 話す ➔ 話させられる - G2: ตัด る ทิ้ง + させられる (เต็ม)
食べる ➔ 食べさせられる (ถูกบังคับให้กิน) - G3: Irregular
する ➔ させられる (ถูกบังคับให้ทำ)
来る ➔ こさせられる (ถูกบังคับให้มา)
ตัวอย่างประโยค (ความฝืนใจ)
- 私は 母に 野菜を 食べさせられました。
(ฉันถูกแม่บังคับให้กินผัก - ไม่อยากกินเลย) - 子供の時、毎日 ピアノを 練習させられました。
(ตอนเด็กๆ ถูกบังคับให้ซ้อมเปียโนทุกวัน) - 部長に お酒を 飲まされました。
(ถูกผู้จัดการบังคับให้ดื่มเหล้า - ใช้รูปย่อ される)
🔥 ตารางสูตรโกง (Cheat Sheet) ผันกริยา 20 คำ
แคปเจอร์ตารางนี้เก็บไว้ดูหน้าห้องสอบได้เลย! นี่คือการผันคำกริยาที่ออกสอบ N4-N3 บ่อยที่สุด ครบทั้ง 3 ร่าง (Ukemi, Shieki, Shieki-Ukemi)
| 辞書形 (รูปพจนานุกรม) |
受身 (被กระทำ) 〜(ら)れる |
使役 (ให้ทำ) 〜(さ)せる |
使役受身 (被บังคับ) 〜(さ)せられる / 〜される |
|---|---|---|---|
| ■ 第1グループ (Group 1) | |||
| 書く (เขียน) | 書かれる | 書かせる | 書かされる |
| 急ぐ (รีบ) | 急がれる | 急がせる | 急がされる |
| 飲む (ดื่ม) | 飲まれる | 飲ませる | 飲まされる |
| 遊ぶ (เล่น) | 遊ばれる | 遊ばせる | 遊ばされる |
| 待つ (รอ) | 待たれる | 待たせる | 待たされる |
| 買う (ซื้อ) | 買われる | 買わせる | 買わされる |
| 話す (พูด) | 話される | 話させる | 話させられる (รูปเต็มเท่านั้น) |
| ■ 第2グループ (Group 2) | |||
| 食べる (กิน) | 食べられる | 食べさせる | 食べさせられる |
| 見る (ดู) | 見られる | 見させる | 見させられる |
| 調べる (ตรวจ) | 調べられる | 調べさせる | 調べさせられる |
| ■ 第3グループ (Irregular) | |||
| する (ทำ) | される | させる | させられる |
| 来る (มา) | こられる | こさせる | こさせられる |
📝 ทบทวน: คำถามที่พบบ่อย (FAQ บอสใหญ่ N3)
Q: 受身 (Ukemi) กับ 使役 (Shieki) ต่างกันอย่างไร?
A: 受身 (Ukemi) คือ 'รูปถูกกระทำ' (Passive) ประธานเป็นผู้รับผลของการกระทำ (มักแฝงความรู้สึกเดือดร้อน) เช่น ฉันถูกหมากัด ส่วน 使役 (Shieki) คือ 'รูปให้ทำ/บังคับให้ทำ' (Causative) ประธานเป็นผู้ออกคำสั่งหรืออนุญาตให้คนอื่นทำ เช่น แม่ให้ลูกกินผัก
Q: 使役受身 (Shieki-ukemi) คืออะไร ใช้เมื่อไหร่?
A: 使役受身 (Causative-Passive) คือ 'รูปถูกบังคับให้ทำ' แปลว่า ประธานถูกคนอื่นสั่งให้ทำในสิ่งที่ไม่อยากทำ มักแฝงความรู้สึกไม่พอใจ ฝืนใจ เช่น ฉันถูกแม่บังคับให้กินผัก (私が 母に 野菜を 食べさせられた)
Q: การผันรูป 使役受身 ของกริยากลุ่ม 1 ทำอย่างไรให้ง่าย?
A: แทนที่จะใช้รูปเต็ม 〜させられる (Saserareru) ซึ่งยาวและพูดยาก คนญี่ปุ่นนิยมใช้ รูปย่อ 〜される (Sareru) แทน โดยเปลี่ยนเสียงแถว う ให้เป็นแถว あ แล้วเติม される เช่น 書く -> 書かされる (ถูกบังคับให้เขียน) ยกเว้นคำที่ลงท้ายด้วย す ต้องใช้รูปเต็มเท่านั้น